INP Nedir? Core Web Vitals'ı Teknik Terimlere Boğmadan Anlamak

Toplantılarda sık duyduğumuz bir cümle var: “Site hızlı açılıyor, ama menüye bastığımda bir an donuyor gibi.” Bu cümle, Google'ın INP adını verdiği ölçümün neredeyse birebir tarifi.

INP, Interaction to Next Paint'in kısaltması. Kabaca şunu ölçüyor: bir düğmeye bastığınız, bir menüyü açtığınız ya da forma bir şey yazdığınız an ile ekranda bunun karşılığının belirdiği an arasında geçen süre. Yani sayfanın ne kadar çabuk açıldığını değil, açıldıktan sonra size ne kadar çabuk cevap verdiğini.

Google bu ölçümü Mart 2024'te Core Web Vitals'a aldı ve FID'in (First Input Delay) yerine koydu. FID yalnızca ilk etkileşimdeki gecikmeye bakıyordu. INP ise ziyaret boyunca yapılan etkileşimleri izliyor ve en yavaşlarından birini esas alıyor. Sayfa açılışta hafif, ama “sepete ekle” düğmesi yarım saniye sonra tepki veriyorsa, eskiden bu pek yakalanmazdı. Artık yakalanıyor.

Üç ölçüm, üç ayrı his

Core Web Vitals üç ölçümden oluşuyor ve her biri ziyaretçinin yaşadığı ayrı bir hissi sayıya döküyor.

LCP (Largest Contentful Paint), sayfadaki en büyük içeriğin, çoğu zaman ana görselin ya da büyük başlığın ekrana gelme süresi. Ziyaretçinin kafasındaki “açıldı mı?” sorusunun cevabı bu.

CLS (Cumulative Layout Shift) ise yüklenirken sayfanın kayması. Bir habere tıklamak üzereyken üstte bir reklam açıldığını, metnin aşağı kaydığını ve sizin yanlış yere bastığınızı hatırlayın. CLS o rahatsızlığın ölçüsü. INP de yukarıda anlattığımız tepki süresi.

Bu eşikler tek bir ziyarete göre değerlendirilmiyor. Google, sitenize gelen gerçek ziyaretçilerden toplanan verinin 75. yüzdelik dilimine bakıyor; kabaca söylersek ziyaretlerin büyük çoğunluğunun eşiğin altında kalması gerekiyor. Ofisteki güçlü bilgisayarınızda her şeyin yolunda görünmesi bu yüzden pek bir şey ifade etmiyor. Ziyaretçilerinizin önemli bir kısmı orta segment bir Android telefonla, mobil veriyle geliyor olabilir.

Kendi bilgisayarınızda yaptığınız hız testi, müşterinizin telefonundaki deneyimi göstermez.

Sıralamaya etkisi konusunda da dürüst olalım. Google, Core Web Vitals'ı sıralama sinyallerinden biri olarak kullanıyor, ama içeriğin aranan soruya cevap vermesi çok daha belirleyici. Kötü bir puan tek başına sitenizi batırmaz, iyi bir puan da zayıf içeriği yukarı taşımaz. Asıl kayıp sıralamada değil; siteye gelip bekleyen, sonra vazgeçip rakibe geçen ziyaretçide.

INP neden kötü çıkar?

Tarayıcının sayfayı çizen kısmını, önüne gelen işleri sırayla yapan tek bir çalışan gibi düşünün. Siz bir düğmeye bastığınızda o çalışan başka bir işin ortasındaysa, isteğiniz sırada bekler. INP'yi bozan şey hemen her zaman bu sıradır.

Kurumsal sitelerde sırayı dolduranlar da genellikle aynı:

• Üçüncü parti betikler. Reklam pikselleri, aynı işi yapan iki analitik aracı, ısı haritası kayıtları, etiket yöneticisinin içine yıllar içinde eklenip unutulmuş kodlar. Her biri tek başına masum görünür, toplamı ağırdır.
• Canlı destek ve sohbet eklentileri. Sağ alt köşedeki o küçük balon, bazen sitenin geri kalanından daha fazla kod yükler.
• Büyük JavaScript paketleri. Bütün sitenin kodunu her sayfada tek seferde yükleyen yapılar, özellikle hazır temalarda ve eklentiyle şişmiş sitelerde sık karşımıza çıkıyor.
• Kaydırmaya bağlı animasyonlar. Sayfa kaydıkça beliren, dönen, büyüyen öğeler şık durur ama her kaydırmada tarayıcıya ek hesap yaptırır.

Sohbet eklentisi konusunda sık yaşadığımız bir konuşma var. Müşteri eklentiyi kaldırmak istemiyor ve haklı; oradan gelen talepleri önemsiyor. Çözüm kaldırmak değil, geciktirmek. Eklenti sayfa açılırken değil, ziyaretçi sayfayla etkileşime geçtiğinde ya da birkaç saniye sonra yüklenir. Balon yine orada durur ama sayfanın açılışını ve ilk tıklamaları rehin almaz.

Siteye eklenen her betik, bir gün birinin tıklamasını bekletir.

Nasıl ölçülür, geliştiriciden ne istenir?

İki araç yetiyor. İlki PageSpeed Insights. Adresinizi girdiğinizde sayfanın üst kısmında, siteniz yeterli trafik alıyorsa, gerçek Chrome kullanıcılarından toplanmış son 28 günün verisini görürsünüz. Altındaki laboratuvar testi ise tek bir simülasyon. Bir ayrıntı: laboratuvar testinde INP ölçülemez, çünkü ortada gerçek bir tıklama yoktur. Onun yerine Total Blocking Time değerine bakın. Bu değer yüksekse INP'nin de sorunlu olma ihtimali yüksektir.

İkincisi Search Console'daki Core Web Vitals raporu (Türkçe arayüzde “Önemli Web Verileri” adıyla geçiyor). Burada tek tek sayfaları değil, benzer sayfaların gruplarını görürsünüz; mobil ve masaüstü ayrı ayrı, “iyi”, “iyileştirme gerekiyor” ve “kötü” diye ayrılmış. Trafiği az olan sitelerde bu rapor boş kalabilir. Bu bir hata değil, henüz yeterli veri toplanmadığı anlamına geliyor.

Raporu açtınız ve puan kötü. Geliştiricinize ya da ajansınıza “siteyi hızlandırın” demek yerine şunları isteyin:

1. Sitede çalışan bütün üçüncü parti betiklerin listesi: hangisi ne işe yarıyor, kim ekledi, hâlâ kullanılıyor mu.
2. Kullanılmayanların kaldırılması, kalanların sayfa açılışından sonraya ertelenmesi.
3. Mobilde INP'yi en çok bozan etkileşimin hangisi olduğu (menü mü, filtre mi, form mu) ve onun için somut bir düzeltme.
4. Değişiklikten önce ve sonra alınmış ölçümler. Gerçek kullanıcı verisi geriye dönük bir pencereye dayandığı için iyileşmenin raporlara yansıması birkaç hafta sürebilir; bunu bilerek bekleyin.

“Siteyi hızlandırın” bir iş tanımı değildir; “menüyü açan kodu hafiflet, sohbet eklentisini ertele” bir iş tanımıdır.

Biz ölçümü projenin sonunda değil başında devreye sokuyoruz. Web tasarım projelerinde siteye hangi betiğin gireceğine tasarım aşamasında karar veriyoruz, çünkü yayından sonra eklenen “küçük bir kod” genellikle geri çıkarılması en zor şey oluyor. Hızın ziyaretçi davranışına etkisini ayrıca merak ediyorsanız, site hızının ziyaretçi davranışını nasıl etkilediğini anlattığımız yazıya da bakabilirsiniz. PageSpeed raporunuzu bizimle paylaşırsanız, hangi betiğin sırayı tuttuğuna birlikte bakabiliriz.

Bugün yapabileceğiniz en faydalı şey ise çok basit: sitenizin en çok ziyaret alan sayfasını kendi telefonunuzdan açın ve menüye, filtreye, forma dokunun. Bir an donuyorsa, INP puanınız da muhtemelen aynı şeyi söylüyordur.